Page 319 - เอกสารประกอบการประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี2560 วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน : ระหว่างวันที่ 19-21 กรกฎาคม 2560 ณ โรงแรมสยามออเรียนทัล อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

ประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี 2560 “วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน” วันที่ 19 - 21 กรกฎาคม 2560

ศึกษาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงรูปร่างแม่น้ําปิงต่อพื้นที่เกษตรกรรมในลุ่มน้ําปิงตอนบน

โดยใช้ภาพถ่ายดาวเทียม
Study of effect from ping river shape change to agricultural area in Upper Ping River
Basin by satellite image

สมจินต์ วานิชเสถียร ยุทธศาสตร์ อนุรักติพันธุ์ พงศ์ธร เพียรพิทักษ์ ณรงค์เดช ฮองกูล
และ ธนัญชย์ ดําขํา
กองวิจัยและพัฒนาการจัดการที่ดิน กรมพัฒนาที่ดิน

บทคัดย่อ

การศึกษาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงรูปร่างแม่น้ําปิงต่อพื้นที่เกษตรกรรมในลุ่มน้ําปิงตอนบน
โดยใช้ภาพถ่ายดาวเทียม ดําเนินการวิจัยในพื้นที่ จังหวัดเชียงใหม่ และ จังหวัดลําพูน ในปี 2554–2556
มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาเปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงรูปร่างของแม่น้ําปิงตอนบนระหว่างอดีตกับปัจจุบัน
บริเวณพื้นที่เกษตรกรรมที่ไม่มีมาตรการอนุรักษ์ดินบริเวณริมฝั่งแม่น้ํา และเพื่อศึกษาผลกระทบ

จากการเปลี่ยนแปลงรูปร่างของแม่น้ําปิงตอนบนกับพื้นที่เกษตรกรรม วางแผนการสํารวจการใช้ประโยชน์ที่ดิน
ริมฝั่งแม่น้ําปิงตอนบนจํานวน 101 จุด ตั้งแต่พื้นที่ อําเภอเชียงดาว ถึง อําเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่ และ
แปลภาพถ่ายแม่น้ําปิงจากดาวเทียมในอดีตกับปัจจุบันเปรียบเทียบกัน
การศึกษาเปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงรูปร่างของแม่น้ําปิงตอนบนระหว่างปี 2544 กับปี 2553

บริเวณริมฝั่งแม่น้ําปิง พบว่า การเปลี่ยนแปลงรูปร่างของแม่น้ําปิงมักจะเกิดขึ้นในบริเวณที่เป็นโค้งแม่น้ํา ที่ไม่มี
ระบบการอนุรักษ์ดิน ซึ่งส่วนใหญ่มีการใช้ประโยชน์ที่ดินเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ในพื้นที่ที่มีการชะล้างพังทลาย
ของดินสูง จะทําให้พื้นที่ทําเกษตรกรรมบริเวณนั้นถูกกัดเซาะหายไป นอกจากจะทําให้เกษตรกรสูญเสียที่ดิน
ทํากินแล้ว ยังทําให้ธาตุอาหารพืชและสารเคมีทางการเกษตรไหลไปตามน้ําพร้อมกับตะกอนดิน ซึ่งตะกอนดิน

ที่ไหลไปตามแม่น้ํา หากไปตกตะกอนรวมกันจนเป็นเนินดินกลางน้ํา ก็จะก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทิศทาง
การไหลของน้ํา หรือทําให้แม่น้ําในบริเวณนั้นตื้นเขินได้ ส่วนธาตุอาหารพืชและสารเคมีทางการเกษตรหากมี
ปริมาณมากย่อมส่งผลกระทบต่อคุณภาพน้ําในแม่น้ําด้วย
ผลการสํารวจพื้นที่ริมฝั่งแม่น้ําปิงระหว่างปี 2554-2556 พบว่า มีการสร้างระบบอนุรักษ์ดินและน้ํา

บริเวณริมฝั่งแม่น้ําปิงเพิ่มขึ้นทุกปี โดยในปี 2554 มีระบบอนุรักษ์ดินจํานวน 25 จุด แต่ในปี 2555 และ 2556
เพิ่มขึ้นเป็น 35 และ 37 จุด ตามลําดับ และระดับความรุนแรงของการชะล้างพังทลายดินริมฝั่งแม่น้ําปิง
ก็เพิ่มขึ้นทุกปีเช่นกัน โดยเพิ่มระดับจากต่ํามากเป็นต่ํา จากระดับต่ําเป็นปานกลาง จากระดับปานกลางเป็นสูง
และจากระดับสูงเป็นสูงมาก จึงควรสร้างระบบอนุรักษ์ดินที่เหมาะสมตามความรุนแรงของการชะล้างพังทลาย

ของดินในแต่ละพื้นที่ จะช่วยลดปัญหาการสูญเสียที่ดินของประชาชน และยังช่วยลดผลกระทบจากปัญหา
ปริมาณตะกอนดินที่จะก่อให้เกิดปัญหาลําน้ําตื้นเขินและคุณภาพน้ําในแม่น้ําปิง

284