Page 28 - สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

ระดับ 1 บริเวณที่ลุ่มที่มีคราบเกลือบนผิวดินมาก พบคราบเกลืออยู่ทั่วไปบนผิวดิน มากกว่า
ร้อยละ 50 ของพื้นที่ ส่วนใหญ่จะเป็นที่ว่างเปล่า พืชที่พบเป็นไม้ทรงพุ่มมีหนาม เช่น หนามแดง หนามพรม

หนามปี น้ำใต้ดินในบริเวณนี้เค็มจัดและอยู่ในระดับตื้นมาก (1-1.5 เมตรจากผิวดิน ในฤดูแล้ง)
ระดับ 2 บริเวณที่ลุ่มที่มีคราบเกลือบนผิวดินปานกลาง พบคราบเกลือบนผิวดินเป็นหย่อม ๆ
ร้อยละ 10–50 ของพื้นที่ อาจพบเป็นแนวแคบ ๆ รอบชายเนิน ส่วนใหญ่ปลูกข้าว แต่ให้ผลผลิตต่ำมาก

พืชพรรณธรรมชาติ ได้แก่ สะแก ตาล และต้นไม้ทนเค็มบางชนิด น้ำใต้ดินเป็นน้ำเค็มและอยู่ในระดับค่อนข้าง
ตื้น (2 เมตรจากผิวดิน ในฤดูแล้ง)
ระดับ 3 บริเวณที่ลุ่มที่มีคราบเกลือบนผิวดินน้อย พบคราบเกลือบนผิวดิน ร้อยละ 1-10 ของ
พื้นที่ โดยทั่วไปปลูกข้าว พืชพรรณธรรมชาติเป็นพวกไม้เต็งรัง เหียง สะแบง และสะแก น้ำใต้ดินเป็นน้ำกร่อย
หรือน้ำที่ไม่เค็มจัดอยู่ลึก (มากกว่า 2 เมตรจากผิวดิน ในฤดูแล้ง) ดินส่วนใหญ่มีเนื้อดินค่อนข้างเป็นทราย

ระดับ 4 บริเวณที่ลุ่มที่มีคราบเกลือบนผิวดินน้อยมาก ไม่พบคราบเกลือบนผิวดินหรือพบ
คราบเกลือบนผิวดิน น้อยกว่าร้อยละ 1 ของพื้นที่ น้ำใต้ดินเป็นน้ำกร่อยหรือน้ำเค็มที่อยู่ลึกมากกว่า 2 เมตร
จากผิวดิน บริเวณนี้ดินไม่เป็นดินเค็ม แต่มีโอกาสที่จะพัฒนาเป็นดินเค็มได้ถ้าระดับน้ำใต้ดินยกตัวสูงขึ้น

โดยทั่วไปใช้ปลูกข้าวและมีต้นไม้หลายชนิดขึ้นปะปนอยู่
ระดับ 5 บริเวณที่ดอนที่รองรับด้วยเกลือหิน ได้แก่ เนินที่สูง ซึ่งปลูกพืชไร่ทั่วไป ไม่พบคราบ
เกลือบนผิวดิน ระดับน้ำใต้ดินอยู่ลึกมาก อาจเป็นน้ำจืด น้ำกร่อยหรือน้ำเค็มก็ได้ แต่ในเขตที่มีหมวดหิน
มหาสารคามรองรับอยู่ข้างล่างเช่นเดียวกับพื้นที่ในระดับ 1-4 หากหินที่มีเกลือเป็นองค์ประกอบปลดปล่อย

เกลือออกมา และ/หรือสมดุลของน้ำธรรมชาติเสียไปจะเกิดน้ำซึมเค็ม และเกิดดินเค็มในบริเวณส่วนที่ต่ำกว่าได้
ระดับ 6 บริเวณที่ไม่ได้รองรับด้วยเกลือหิน พื้นที่ลุ่มและดอนที่อยู่นอกเขตหมวดหิน
มหาสารคาม ไม่พบคราบเกลือ และน้ำใต้ดินเป็นน้ำจืด

ระดับ 7 บริเวณพื้นที่ลาดชันเชิงซ้อน พื้นที่ลาดชันเชิงซ้อน มีความลาดชันมากกว่าหรือเท่ากับ
ร้อยละ 35 มีความสูงมากกว่า 200 เมตร จากระดับทะเลปานกลาง และอยู่นอกเขตหมวดหินมหาสารคาม
จากข้อมูลดังกล่าวนี้ พื้นที่ดินที่มีผลกระทบจากเกลือคือพื้นที่ระดับ 1-3 แนวความคิดนี้ นำมา
สู่การจัดทำแผนที่การแพร่กระจายของคราบเกลือบนผิวดินในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยข้อมูลล่าสุด จัดทำ
เป็นแผนที่ มาตราส่วน 1:25,000 เผยแพร่ในปี 2560 ซึ่งพบการแพร่กระจายคราบเกลือบนผิวดิน ระดับ 1-3

เนื้อที่รวม 4,090,669 ไร่ (ภาพที่ 2.4) พบมากที่สุดในจังหวัดนครราชสีมา รองมาคือ จังหวัดขอนแก่น ร้อยเอ็ด
และมหาสารคาม (ตารางที่ 2.5)

2.6 การพัฒนาข้อมูลดินที่มีผลกระทบจากเกลือของกรมพัฒนาที่ดิน
หลายประเทศทั่วโลกมีการปรับปรุงแผนที่ดินที่มีผลกระทบจากเกลือ เช่น กลุ่มประเทศยุโรป

(European Soil Data Centre, 2008) ซาอุดิอาระเบีย (Allbed et al., 2014; Mohamed, 2016) จีน
(Fan et al., 2015; Bai et al., 2016; Wanga, 2019) บาร์เรนห์ (Bannari, 2017) แผนที่ดินที่มีผลกระทบ
จากเกลือสมัยใหม่นี้มีการใช้ลักษณะดินร่วมกับลักษณะบ่งชี้ทางกายภาพ พร้อมกับการพิจารณาข้อมูล

สภาพแวดล้อม ผลวิเคราะห์ดิน และนำเทคนิคการสำรวจระยะไกลมาประยุกต์ใช้ ส่วนข้อมูลคราบเกลือบนผิว
ดินในต่างประเทศไม่ได้มีการจัดทำเป็นแผนที่ เนื่องจากเป็นลักษณะบ่งชี้ทางกายภาพของดินที่มีผลกระทบจาก
เกลือ มีเพียงการศึกษาสภาพแวดล้อมการเกิดสมบัติทางเคมีและแร่องค์ประกอบ เช่น การศึกษาของ
Jianguo et al. (2013) และ Sheng et al. (2016) เป็นต้น

16 สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย
กรมพัฒนาที่ดิน