Page 84 - แผนบริหารจัดการป้องกันการชะล้างพังทลายของดินและฟื้นฟูพื้นที่เกษตรกรรมด้วยระบบอนุรักษ์ดินและน้ำ ลุ่มน้ำห้วยยาง อำเภอศรีเทพ และอำเภอวิเชียรบุรี จังหวัดเพชรบูรณ์

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

52

ห้วยยาง พบว่า ผลรวมปริมาณร้อยละของทรายแป้งและปริมาณร้อยละของทรายละเอียดมากมีค่าสูง
ส่งผลให้ค่า K-factor สูง และปริมาณร้อยละของอินทรียวัตถุในดินสูงส่งผลให้ค่า K-factor ต่ า และยัง

พบว่าดินในกลุ่มวัตถุต้นก าเนิดดินพวกหินตะกอนเนื้อหยาบมีแนวโน้มให้ค่า K-factor มากที่สุด และดินใน

กลุ่มวัตถุต้นก าเนิดดินพวกหินอัคนีสีเข้มมีค่า K-factor น้อยที่สุด (กรมพัฒนาที่ดิน, 2545) จากลักษณะ
และสมบัติดินดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า ดินที่มีค่า K-factor สูง (ง่ายต่อการกร่อน) จะมีแนวโน้มเกิดการชะล้าง

พังทลายของดินได้สูง ส่วนดินที่มีค่า K-factor ต่ า (ยากต่อการกร่อน) จะมีแนวโน้มเกิดการชะล้างพังทลาย
ของดินได้ต่ า

ดินที่พบเป็นส่วนใหญ่ของพื้นที่ อยู่ในกลุ่มดินที่มีวัตถุต้นก าเนิดดินตะกอนน้ าที่เป็นพวกทรายทับอยู่

บนหินที่เปนดางของหินทราย หินดินดาน หินทรายแปง หรือหินกรวดมน ซึ่งมีเนื้อดินเป็นกลุ่มดินร่วน
ปริมาณอินทรียวัตถุต่ า ได้แก่ ชุดดินวิเชียรบุรี (Wb) คิดเป็นร้อยละ 49.54 ของเนื้อที่ลุ่มน้ า มีแนวโน้มค่า

ปัจจัยความคงทนของดิน (K-factor) สูงกว่า ดินในกลุ่มวัตถุต้นก าเนิดดินตะกอนน้ าพาซึ่งมีเนื้อดินเป็นกลุ่ม
ดินเหนียว ปริมาณอินทรียวัตถุปานกลาง ได้แก่ ชุดดินบ้านโภชน์ (Bpo) คิดเป็นร้อยละ 12.79 ของเนื้อที่ลุ่ม

น้ า มีแนวโน้มค่าปัจจัยความคงทนของดิน (K-factor) ต่ ากว่า

นอกจากปัจจัยด้านลักษณะสมบัติของดินแล้ว ปัจจัยด้านสภาพพื้นที่และการใช้ประโยชน์ที่ดินก็มีผล
ต่อการชะล้างพังทลายของดิน โดยเฉพาะความลาดชันของพื้นที่จะมีผลโดยตรงต่อการชะล้างพังทลายของ

ผิวหน้าดิน การไหลบ่าของน้ าผ่านผิวหน้าดิน ระดับน้ าใต้ดิน ความชื้นในดิน การระบายน้ า ความยากง่าย

ต่อการกักเก็บน้ าและการเขตกรรม ดังนั้น สภาพพื้นที่จึงเป็นปัจจัยที่ส าคัญอย่างหนึ่งที่ควบคุมลักษณะของ
การใช้ประโยชน์ที่ดินซึ่งส่งผลต่อการชะล้างพังทลายของดินด้วย โดยเฉพาะพืชไร่ เช่น ข้าวโพด และ

มันส าปะหลัง ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจที่ปลูกเป็นส่วนใหญ่และปลูกในพื้นที่ที่มีความลาดชันสูงท าให้ดินมีอัตรา
การถูกชะล้างพังทลายของดินสูง เนื่องจากปลูกในพื้นที่ที่มีความลาดชันสูงและมีสิ่งปกคลุมผิวหน้าดินน้อย

ส่งผลท าให้ความอุดมสมบูรณ์ของดินลดลง รวมทั้งในพื้นที่มีการใช้เครื่องจักรกลในการไถพรวนดิน

บ่อยครั้ง เป็นสาเหตุส าคัญที่ท าให้สมบัติดินทางกายภาพลดลง และส่งเสริมให้เกิดการชะล้างพังทลายของ
ดินเพิ่มสูงขึ้น พื้นที่ลาดชันเชิงซ้อนหรือพื้นที่ลาดชันสูง (slope complex or steep slope) มีความลาด

ชันมากกว่า 35 เปอร์เซ็นต์ เป็นพื้นที่ที่ยังไม่มีการจ าแนกประเภทดิน คิดเป็นร้อยละ 10.21 ของเนื้อที่
ลุ่มน้ า ไม่เหมาะสมต่อการปลูกพืชทุกชนิด เนื่องจากมีอัตราการชะล้างพังทลายสูงมาก การจัดการดูแล

รักษาล าบาก ท าให้เกิดการชะล้างพังทลายรุนแรงมาก แต่ถ้ามีความจ าเป็นต้องน าพื้นที่นี้มาใช้ประโยชน์

ทางด้านการเกษตร มีความจ าเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพิจารณาถึงชนิดพืชที่จะปลูกร่วมกับลักษณะของดิน
ภายใต้การจัดการอนุรักษ์ดินและน้ าเป็นพิเศษหรือท าในระบบวนเกษตร สภาพพื้นที่ลาดชันเชิงซ้อนหรือ

พื้นที่ลาดชันสูง สามารถแบ่งย่อยออกเป็น 3 ระดับ ดังนี้

1) พื้นที่สูงชัน (steep slope) มีความลาดชัน 35-50 เปอร์เซ็นต์
2) พื้นที่สูงชันมาก (very steep slope) มีความลาดชัน 50-75 เปอร์เซ็นต์

3) พื้นที่สูงชันมากที่สุด (extremely steep slope) มีความลาดชันมากกว่า 75 เปอร์เซ็นต์