Page 48 - การประเมินคุณภาพดินและสมรรถนะความอุดมสมบูรณ์เพื่อเพิ่มผลิตภาพและลดความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดินพื้นที่ลุ่มน้ำภาคกลางของประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

บทที่ 5
ผลการดำเนินงาน

5.1 การสำรวจ ศึกษา และวิเคราะหสถานการณทรัพยากรดินและศักยภาพของดินและที่ดิน

การสำรวจ ศึกษา และวิเคราะหสถานการณทรัพยากรดินและการใชที่ดินทางการเกษตร จากลักษณะ
ภูมิสัณฐาน สภาพพื้นที่ และขอมูลทรัพยากรดิน ซึ่งมีผลตอการใชประโยชนที่ดินเพื่อการเกษตรและเพื่อการ
ชลประทาน ตลอดทั้งใชเปนขอมูลวิเคราะหถึงผลกระทบของทรัพยากรดินและการใชที่ดินตอสภาพแวดลอม

ซึ่งทรัพยากรดินบริเวณลุมน้ำภาคกลาง โดยเฉพาะบริเวณพื้นที่ราบหรือคอนขางราบจัดปนดินที่มีศักยภาพทาง
การเกษตรอยูในระดับปานกลางถึงสูง โดยสภาพปญหาหลักของพื้นที่ลุมน้ำ คือ ปญหาดานการขาดแคลนน้ำ
และภัยแลง ปญหาน้ำทวม ปญหาดินมีขอจำกัดทางการเกษตร ความอุดมสมบูรณต่ำ และปญหาดานการ
ชะลางพังทลายของดิน

ลักษณะภูมิทัศนที่สำคัญของพื้นที่ลุมน้ำภาคกลาง ประกอบดวย 1) ภูเขา มีลักษณะตั้งแตเปน

ลูกคลื่นลอนลาด (undulating) ลูกคลื่นลอนชัน (rolling) เนินเขา (hilly) สูงชัน (steep) มีความลาดชัน
มากกวา 35% โดยสวนใหญเปนปาตามสภาพธรรมชาติเปนแหลงตนน้ำลำธาร 2) ที่ลาดเชิงเขา อยูตอเนื่องลง
มาจากบริเวณที่เปนภูเขา มีลักษณะพื้นที่เปนลูกคลื่นลอนลาดเล็กนอย (gently undulating) ลูกคลื่นลอนลาด
ลูกคลื่นลอนชัน และเนินเขามีความลาดชัน 2-35% พื้นที่สวนใหญเปนที่อยูอาศัยและพื้นที่การเกษตร เชน

ปลูกพืชไร ไมผล รวมทั้งกิจกรรมดานปศุสัตว 3) ที่ราบระหวางเขา ประกอบดวย บริเวณที่ราบขอบลำน้ำหรือ
รองน้ำ หรือบริเวณที่เปนสวนต่ำของรองเขา มีลักษณะเปนพื้นที่คอนขางราบเรียบถึงลูกคลื่นลอนลาดเล็กนอย
มีความลาดชัน 0-5 % พื้นที่สวนใหญเปนพื้นที่ตามธรรมชาติ มีบางบริเวณถูกเปดพื้นที่เพื่อปลูกพืชไรอายุสั้น
หรือไมผล 4) ที่ราบ ประกอบดวยภูมิสัณฐานที่สำคัญ คือ บริเวณที่เปนตะพักลำน้ำระดับตางๆ (terrace)

เนินตะกอนน้ำพารูปพัด (alluvial fan) และที่ราบตะกอนน้ำพา (alluvial plain) ที่ประกอบดวย สวนที่เปน
สันดินริมน้ำ (levee) สวนต่ำของสันดินริมน้ำ (lower part of levee) ที่ราบน้ำทวมถึง (flood plain) และ
แองต่ำ (basin) มีลักษณะพื้นที่ตั้งแตคอนขางราบเรียบถึงลูกคลื่นลอนลาด มีความลาดชัน 0-12 %

การวิเคราะหขอมูลทรัพยากรดิน จากแผนที่ดินระดับชุดดินมาตราสวน 1:25,000 ในพื้นที่ลุมน้ำ

ภาคกลาง ตามรูปแบบการกระจายตัวของทรัพยากรดิน จากลักษณะภูมิสัณฐานและวัตถุตนกำเนิดดิน ซึ่งเปน
พื้นที่ตัวแทนที่สำคัญตางๆ ของลุมน้ำภาคกลาง ไดแก (1) ดินที่เกิดจากตะกอนน้ำพาบริเวณที่ราบน้ำทะเล
ทวมถึง (2) ดินที่เกิดจากตะกอนน้ำพาบริเวณที่ราบน้ำทะเลเคยทวมถึง (3) ดินที่เกิดจากตะกอนน้ำพาบริเวณที่
ราบ (4) ดินที่เกิดจากตะกอนน้ำพาบริเวณสันดินริมน้ำและที่ราบลุมหลังสันดิน (5) ดินที่เกิดจากตะกอนน้ำพา
บริเวณที่ราบที่ไดรับอิทธิพลจากหินปูน (6) ดินที่เกิดจากตะกอนน้ำพาบริเวณแองต่ำ (7) ดินที่เกิดจากตะกอน

น้ำพาบริเวณตะพักลำน้ำระดับต่ำ (8) ดินที่เกิดจากตะกอนน้ำพาบริเวณตะพักลำน้ำระดับกลางและระดับสูง
(9) ดินที่เกิดจากตะกอนน้ำพาบริเวณเนินตะกอนน้ำพารูปพัด (10) ดินที่เกิดจากตะกอนน้ำพาบริเวณตะพักปูน
มารล (11) ดินที่เกิดจากกลุมหินภูเขาไฟ (12) ดินที่เกิดจากหินแกรนิต (13) ดินที่เกิดจากหินปูน (14) ดินที่เกิด

จากกลุมหินดินดาน (15) ดินที่เกิดจากกลุมหินทราย และ (16) ดินที่เกิดจากกลุมหินทรายแปง จากนั้นทำการ
สำรวจศึกษาคุณสมบัติของดินตามชุดดินตัวแทนในแตละรูปแบบการกระจายตัวของทรัพยากรดินและการใช
ที่ดิน (ขาว พืชไร พืชสวน ไมผล ไมยืนตน และปาไม) โดยขุดหลุมหนาตัดดินขนาดเล็ก (mini-pit)
เก็บขอมูลสภาพแวดลอม และเก็บตัวอยางดินเพื่อนำไปวิเคราะหสมบัติดินในหองปฎิบัติการ วิเคราะหขอมูล

และประเมินคุณภาพของดินเพื่อการเกษตร นำไปสูการใชทรัพยากรดินและที่ดินอยางยั่งยืน