Page 5 - สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

1

คำนำ

ดินเค็ม และดินที่มีผลกระทบจากเกลือ คือดินที่มีเกลือที่ละลายได้ในสารละลายดินในปริมาณมากจน

ส่งผลกระทบกับการเจริญเติบโตของพืช และการบริการทางนิเวศของดิน นับเป็นภัยคุกคามที่สำคัญและเป็นสิ่ง
ท้าทายระดับโลกต่อการผลิตทางการเกษตร ไม่เอื้ออำนวยต่อการเพาะปลูกพืช สังเกตโดยดูจากคราบเกลือ
จะเห็นคราบเกลือเป็นหย่อม ๆ โดยเฉพาะในฤดูแล้ง พืชมักจะแสดงอาการใบไหม้ ลำต้น แคระแกร็น ตายเป็น
หย่อม ๆ ผลกระทบจากเกลือนี้มีจำนวนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องและทวีความรุนแรงมากขึ้น ในปัจจุบัน พื้นที่ดินที่

มีผลกระทบจากเกลือครอบคลุมมากกว่า 100 ประเทศทั่วโลก สำหรับประเทศไทยพบว่า ดินที่มีผลกระทบจาก
เกลือมีเนื้อที่ 5,250,477 ไร่ ในพื้นที่ 33 จังหวัด โดยดินที่มีผลกระทบจากเกลือชายทะเลแจกกระจายอยู่ใน
พื้นที่ชายทะเลทั้งอ่าวไทยและอันดามัน เนื้อที่ 2,780,586 ไร่ ดินที่มีผลกระทบจากเกลือและดินที่มีคราบเกลือ
บนผิวดินภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีเนื้อที่ 2,258,959 ไร่ และ 210,932 ไร่ ตามลำดับ ดินที่มีผลกระทบจาก

เกลือที่มีความเค็มไม่รุนแรงมาก ส่วนใหญ่ใช้ในการทำนาปลูกข้าวหรือพืชทนเค็มอื่น ๆ ทั้งในภาคตะวันออก
เฉียงเหนือและบริเวณชายทะเล มีเนื้อที่ 2,098,581 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 39.97 ของพื้นที่ดินที่มีผลกระทบจาก
เกลือ โดยกรมพัฒนาที่ดินมีมาตรการจัดการที่เหมาะสมทั้งพันธุ์พืช การปรับปรุงดิน และการให้น้ำ สำหรับพื้นที่

ที่มีความเค็มจัดมักจะถูกทิ้งร้าง ไม่สามารถใช้ประโยชน์ในการเพาะปลูกทางการเกษตรได้ แต่สามารถฟื้นฟูได้
โดยการปลูกพืชทนเค็มและระบายเกลือออกจากพื้นที่ เป็นการแก้ไขโดยใช้มาตรการด้านวิศวกรรมร่วมกับวิธี
ทางการพืช คือ การปลูกกระถินออสเตรเลีย และหญ้าดิ๊กซี่ เพื่อฟื้นฟูพื้นที่ว่างเปล่าให้กลับมาใช้ประโยชน์ได้
ในช่วงกว่า 50 ปีผ่านมา กรมพัฒนาที่ดิน ได้พยายามรวบรวมองค์ความรู้ที่เกี่ยวกับสถานะของดินที่มี
ผลกระทบจากเกลือ เพื่อกำหนดแนวทางการจัดการความเสื่อมโทรมของดิน ตั้งแต่ปี พ.ศ.2516 โดยเริ่มสำรวจ

ดินเค็มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ รวมถึงเพื่อเป็นหลักในการบริหารจัดการทรัพยากรดินและฟื้นฟูดินเค็ม
ในพื้นที่ดินที่มีผลกระทบจากเกลือ และศึกษาหาแนวทางที่เหมาะสมในการลดการแพร่กระจายของดินเค็ม และ
จัดการดินเค็มทางด้านการเกษตรให้มีประสิทธิภาพ และยั่งยืนจนถึงปัจจุบัน หนังสือ "สถานภาพและการจัดการ

ดินเค็มในประเทศไทย" ฉบับนี้ มีจุดประสงค์เพื่อเป็นการรวบรวมและนำเสนอข้อมูลสถานการณ์และการใช้
ประโยชน์ของดินที่มีผลกระทบจากเกลือ แนวทางการจัดการดิน ผลสำเร็จการดำเนินงาน ข้อเสนอแนะ
ในการพัฒนาดินที่มีผลกระทบจากเกลือ รวมถึงตัวอย่างความสำเร็จการแก้ไขปัญหาดินที่มีผลกระทบจากเกลือ
และหวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสือเล่มนี้จะช่วยให้นักบริหาร นักวิชาการ เกษตรกร นักศึกษา และประชาชนทั่วไป

นำไปใช้เป็นแนวทางในการวางแผนการจัดการดินเพื่อรักษาทรัพยากรดินเพื่อให้สามารถใช้ประโยชน์ที่ดิน
อย่างเหมาะสมและยั่งยืน ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อโดยตรงต่อเกษตรกรในการทำการเกษตร มีผลผลิตและรายได้
เพิ่มขึ้น ตลอดจนตระหนักถึงคุณค่าของทรัพยากรดินและช่วยรักษาทรัพยากรดินให้สามารถใช้ที่ดินได้อย่างยั่งยืน

คณะผู้จัดทำ

i